Schildpadkat: karakter, kleuren en waarom bijna altijd poes
Door de redactie van AllesVoorDieren.nl·Bijgewerkt 10 november 2026·5 min lezen
Een schildpadkat is geen ras maar een vachtkleur: zwart en rood door elkaar, of in de verdunde vorm blauwgrijs en crème. Bijna alle schildpadkatten zijn poezen, omdat de rode kleur op het X-chromosoom ligt en je twee X-chromosomen nodig hebt om rood en zwart samen te tonen. Schildpadkaters bestaan, maar zijn zeldzaam. Het beroemde pittige karakter, 'tortitude', is niet hard bewezen.
In dit artikel
Wat is een schildpadkat?
Een schildpadkat is een kat met een vacht van zwart en rood (oranje) door elkaar. Het is geen ras, maar een kleur. Je vindt schildpadkatten dus bij gewone huiskatten en bij verschillende rassen. Meestal is zwart de hoofdkleur, met meer of minder rode vlekken en vegen erdoorheen. Geen twee schildpadkatten zien er hetzelfde uit.
In het Engels heet zo’n kat een ’tortoiseshell’, vaak afgekort tot ’tortie’.
Welke kleurvarianten zijn er?
- Klassiek schildpad: zwart met rood.
- Verdunde schildpad: bij katten met het ‘verdunningsgen’ wordt zwart blauwgrijs en rood crème. Je ziet dan een zachte mix van blauwgrijs en crème.
- Torbie: een schildpadkat met ook een tabbytekening, de strepen of vlekken van een cyperse kat. ‘Torbie’ komt van tortoiseshell en tabby.
- Met wit: een schildpadkat met witte vlakken noem je een lapjeskat. Daarover verderop meer.
Waarom is een schildpadkat bijna altijd een poes?
Omdat de rode kleur op het X-chromosoom ligt, en alleen een kat met twee X-chromosomen zowel rood als zwart kan tonen. Poezen hebben twee X-chromosomen (XX), katers één X en één Y (XY).
Zo werkt het:
- Op het X-chromosoom ligt een kleurgen dat bepaalt of de vacht rood of niet-rood wordt. In 2025 ontdekten onderzoekers welk stukje DNA daar precies verantwoordelijk voor is.
- Een poes kan op het ene X-chromosoom de ‘rood’-variant hebben en op het andere de ‘niet-rood’-variant.
- Al vroeg in de ontwikkeling van het embryo wordt in elke cel één van de twee X-chromosomen willekeurig uitgeschakeld. Alle cellen die daaruit voortkomen, houden dezelfde keuze.
- Waar de ‘rood’-variant actief is, groeit rode vacht. Waar de andere actief is, groeit zwarte vacht. Zo ontstaat het grillige lappendekenpatroon.
Een kater heeft maar één X-chromosoom. Hij is dus rood of niet-rood, maar normaal gesproken geen mix van allebei.
Bestaan er schildpadkaters?
Ja, maar ze zijn zeldzaam. Een schildpadkater heeft een extra X-chromosoom (XXY), of hij is een zogenoemde chimaera: een kat die is opgebouwd uit cellen met twee verschillende sets chromosomen, waarvan een deel XX is. In een overzicht van onderzochte schildpadkaters kwam die tweede vorm zelfs het vaakst voor.
Katers met een extra X-chromosoom (XXY) zijn onvruchtbaar. Heb je een schildpadkater? Bespreek vragen over zijn gezondheid of over castratie gewoon met je dierenarts.
Wat is het verschil tussen een schildpadkat en een lapjeskat?
Het verschil is wit. Een lapjeskat is een schildpadkat met witte vlakken: ze heeft dus drie kleuren, zwart, rood en wit, vaak in grotere, duidelijk afgebakende lappen. Een schildpadkat heeft geen of nauwelijks wit, en de kleuren lopen meer door elkaar.
Het wit komt van een ander gen, dat niet op een geslachtschromosoom ligt. De rode en zwarte lappen ontstaan bij een lapjeskat op dezelfde manier als bij een schildpadkat. Daarom zijn ook lapjeskatten bijna altijd poezen. In het Engels heet een lapjeskat een ‘calico’. Er bestaat ook een verdunde lapjeskat, in blauwgrijs, crème en wit.
Hebben schildpadkatten een pittig karakter?
Dat is niet bewezen. Onder kattenliefhebbers heet het eigenwijze, temperamentvolle karakter dat schildpadkatten zouden hebben ’tortitude’. Maar hard bewijs dat vachtkleur het karakter bepaalt, is er niet.
Het bekendste onderzoek komt van de Amerikaanse universiteit UC Davis (2016). Eigenaren van ruim 1.200 katten vulden online een vragenlijst in. Eigenaren van schildpadpoezen, lapjeskatten en torbies meldden iets vaker afwerend gedrag, bijvoorbeeld bij het oppakken. De onderzoekers wezen zelf op de beperkingen:
- De verschillen waren klein.
- Het ging om de mening van eigenaren, niet om waargenomen gedrag.
- De deelnemers meldden zich zelf aan en waren vooral fanatieke kattenliefhebbers.
- Zaken als ras, opvoeding en leefomgeving werden niet apart bekeken.
Het karakter van een kat wordt mede gevormd door hoe ze als kitten met mensen in aanraking kwam en door haar omgeving. Of zoals Cats Protection het zegt: het karakter van een kat is belangrijker dan haar kleur. Een schildpadkat kan dus net zo goed een rustige knuffelkat zijn als een eigenwijze avonturier.
Wat heeft een schildpadkat nodig?
Precies hetzelfde als elke andere kat: een vaste, rustige slaapplek, iets om haar nagels aan te krabben, een hoge plek om rond te kijken en elke dag aandacht en spel. Haar kleur verandert niets aan haar behoeften. Wel helpt het om haar persoonlijkheid te leren kennen: houdt ze van wild jagen achter een hengel, of liever van rustig liggen in een warme mand?
- Een warme slaapplek. Een iglo of dichte mand geeft beschutting en rust.
- Een krabpaal. Stevig en hoog genoeg, zodat ze zich helemaal kan uitrekken. Lees ook welke krabpaal bij jouw kat past.
- Speelgoed. Een hengel voor samen spelen en een klein speeltje om zelf achteraan te jagen.
- Een borstel. Regelmatig borstelen houdt de vacht mooi en is een fijn moment samen.
Alles voor je schildpadkat
Alles voor je kat ›
Vanaf € 8,99
Op zoek naar het juiste speelgoed voor haar karakter? In kattenspeelgoed kiezen zie je welk type bij welke kat past.
Veelgestelde vragen
Is een schildpadkat een ras?
Nee, schildpad is een vachtkleur. Je ziet het bij gewone huiskatten en bij verschillende rassen.
Waarom zijn schildpadkatten bijna altijd vrouwtjes?
De rode kleur ligt op het X-chromosoom. Alleen een kat met twee X-chromosomen kan zowel rood als zwart tonen, en dat zijn bijna altijd poezen.
Hoe zeldzaam is een schildpadkater?
Heel zeldzaam. Zo'n kater heeft een extra X-chromosoom of bestaat uit cellen met twee verschillende sets chromosomen. Katers met een extra X-chromosoom zijn onvruchtbaar.
Wat is het verschil tussen een schildpadkat en een lapjeskat?
Een lapjeskat heeft naast zwart en rood ook duidelijke witte vlakken. Een schildpadkat heeft geen of nauwelijks wit.
Hebben schildpadkatten echt een eigenwijs karakter?
Daar is geen hard bewijs voor. Uit een eigenarenonderzoek kwamen kleine verschillen, maar karakter hangt vooral af van opvoeding, omgeving en de kat zelf.
Lees ook
AllesVoorDieren.nl is de online dierenspeciaalzaak met een echt hart voor dieren. Drie voorvechters van dierenwelzijn zijn AllesVoorDieren gestart met een duidelijke missie: goed zorgen voor dieren mét een baasje en tegelijkertijd dieren helpen zonder baasje. Allesvoordieren.nl doneert niet alleen jaarlijks een deel van de winst aan dierenwelzijn, maar er gaat ook van iedere bestelling € 1,- naar dieren in nood. Met een assortiment van ruim 10.000 producten ga je als baasje gegarandeerd bij ons slagen voor je huisdier. Bestel jij als baasje ook voortaan je dierenbenodigdheden bij AllesVoorDieren.nl dan help je dus automatisch de dieren in nood. #samenvoordieren